توسعه در محاق سرکوب علیمراد یوسفی

به تازگی معاون اول رییس جمهوری اسلامی از تلاش دولت روحانی در جهت توسعه و پیشرفت اقتصادی استان کردستان و

 دیگر استان های کردنشین غرب ایران سخن رانده است. سخنانی البته تکراری که اکنون بعد از سی و شش از عمر حکومت اسلامی، جز لبخندی تلخ، واکنشی در میان کردهای ایران برنمی انگیزد. آنچه شنیدن این سخنان از سوی فرد شماره دوی دولت را دردناک تر می کند، اینکه همزمان وزارت اطلاعات همین دولت نه تنها به سیاست سرکوب کردها و اقلیت های مذهبی و برخورد و دستگیری فعالان مدنی کرد پایان نداده، بلکه این سیاست را به شکل حتا شدیدتری نسبت به دولت قبل ادامه می دهد.

آدم احساس می کند شاید معاون اول رییس جمهور حکومت اسلامی به کلی با الفبای توسعه و پیشرفت یک جامعه امروز بیگانه است، شاید نمی داند که محور توسعه یک جامعه، تک تک شهروندان آن هستند. اگر حقوق اولیه این شهروندان مثل حق آزادی بیان و مذهب از آنها سلب شود، و اگر شهروندان، بویژه آنان که به اقلیت های قومی و دینی  ایران تعلق دارند درهر فعالیت مدنی و فرهنگی جمعی با سرکوب و بازخواست و بگیرو ببند نیروهای وزارت اطلاعات روبرو می شوند، دیگربه شکوفایی کسب و کار و رشد کارآفرینی در چنین باتلاقی نمی توان امیدی داشت. تا زمانی که از سوی حکومت ایران به موضوع تنوع قومی و فرهنگی و دینی در ایران به شکل یک مشکل امنیتی نگاه می شود. فضایی برای امکان پیشرفت اقتصادی مناطق کردنشین وجود ندارد.

حکومت اسلامی، بوِیژه علی خامنه ای رهبر فعلی آن در دوران رهبری اش، نشان داده که شهروندان غیرشیعه ایران را اصولاً شهروندان درجه دوم می داند که نه تنها باید از بسیاری از حقوق تعریف شده در قانون اساسی خود حکومت محروم باشند، بلکه اجازه موفقیت اقتصادی و قرارگرقتن در موقعیت اداره بنگاه های اقتصادی و کارآفرینی را هم ندارند. در ایران اسلامی آنقدر موانع قانونی یا غیرقانونی در برابر یک کرد سنی یا یارسان  قرار دارد که او اساساً شانسی برای پیشرفت اقتصادی و کارآفرینی پیدا نمی کند. این واقعیت را حاکمان ایران نمی توانند مخفی کنند که مناطقی از ایران که اکثریت ساکنانشان غیر شیعه هستند، محروم ترین و عقب افتاده ترین مناطق کشورند و بالاترین درصد بیکاری را دارند. منطق حاکم در کردستان ایران، منطق سرکوب است، نه منطق کسب و کار و تولید و اشتغال.

 این وضعیت، کارنامه حکومتی است که آپارتاید دینی را بنیان حکمرانی خود قرار داده است و تا این بنیان ویران نشده است، ادعای تلاش برای بهبود اقتصاد کردستان از سوی دولت را همچون وعده های دیگری که که درین سی و شش سال داده شده خیلی زود به فراموشی سپرده می شوند. 
15.11.2015

ديدگاه جامعه ايران و جمهورى اسلامى از بعُد سياسى-علمى-فرهنگى-اقتصادى و اجتماعى نسبت به جامعه يارسان چگونه است.!؟

2015.11.14




ديدگاه جامعه ايران و جمهورى اسلامى از بعُد سياسى-علمى-فرهنگى-اقتصادى و اجتماعى نسبت به جامعه يارسان چگونه است.!؟
١- سياسى : افراد يارسانى اجازه هيچ گونه فعاليت از بُعد سياسى ندارند پيروان اين آئين نماينده در مجلس ندارند.
استاندارى -فرماندارى-شهردارى و در مراكز نظامى ابراز دين خود ندارند و حتى در منطقه اى كه همه افراد آن مذهبى غير اسلامى دارند با ساختن مسجد و إيجاد پايگا هاى بسيج به حريم خصوصى پيروان اين آئين رخنه كرده اند.
٢-علمى: پيروان آئين يارسان در ابتدا اجازه ورود به دانشگاه را ندارند ولى بسيارى از آنها با دور زدن قانون يا تغییر دین 
به دانشگاه را يافته اند.
در فرم كنكور سراسرى ايران افراد يارسانى اجازه انتخاب ندارند اما بسيارى دين خود را اسلام معرفى مى كنند كه پس از طى دوره ليسانس مرحله اى بسيار سخت پيش روى آنها قرار داده اند كه عبارات از مصاحبه دينى. گزينش محل و تائيد
افراد توسط مأموران نيروهاى اطلاعات. در ايران حتى افراد پزشكى براى طى دوره تخصصى بايد حتماً يارسانى نباشند.
٣-فرهنگى: رژيم ايران تمام برنامه هاى زير بنايى براى مخدوش كردن حقوق يارسانى ها اجرا كرده است به گونه اى كه به صورت يك فرهنگ در بين افراد مسلمان جا افتاده است. كه مردم يارسان را تحقير كنند و زبان آنها لباس و حتى فٌرم ظاهرى آنها را به گونه اى تسخر آميز جلوه دهند
دين: آئين يارسان همانگونه از كلمه يارسان پيداست آئين ياران و درستان است پايه و اساس اين آئين يارى -درستى-محبت – صداقت وپاكى است تاريخ دقيق و روشنى در زمان پيداش آن در دست نيست اما ساختار كنونى آن از حدود هفتصد سال پيش توسط سلطان إسحاق برزنجه اى بنا نهاده شده كه مشتركات زيادى به آئين زرتشت دارد – كتابهاي دينى آن به زبان كُردى است اين آئين پيروانى به صورت پراكنده اى دارد كه در كشورهاى از جمله ايران-عراق-لبنان-تركيه-سوريه-هندوستان دارد كه بيشترين تمركز آن در منطقه گوران است ولى از تعداد جمعيت آنها اطلاع دقيقى در دست نيست. در طى قرنها پيروان اين آئين مورد تجاوز اقوام و حكومتهاى اسلامى كنونى از جمله رژيم كنونى ايران و ديگر كشورها قرار گرفته است. رژيم كنونى ايران برنامه هاى كوتا مدت و بلند مدت زيادى طرح ريزى و اجرا كرده است و هزينه هاى هنگفتى را نيز براى اجرا اين كار پرداخته است از جمله سياسى اجتماعى و حتى ورزشى و اقتصادى
٤-درجه اقتصادى : پيروان يارسان از فعاليت كلاس اقتصادى محروم گشته اند به گونه اى كه يك نفر پيروان آئين يارسان است اجازه تأسيس كارخانه يا شركتى را ندارد.
كه حتى تا به حال چندين شركت افراد يارسانى تأسيس كرده اند اما تحت فشار نيروهاى امنيتى مجبور به واگذار آن به فردى مسلمان شده اند.
٥- اجتماعى : رژيم ايران پيروان آئين يارسان را افرادى از طبقه پائين جامعه معرفى مى كنند و تمام طنزها و تمسخر را از اين جامعه مثال مى زنند
در ايران هرگاه فردى يارسانى تحت عنوان هاى مختلف بازداشت شده براى تحقير فرد مذكور سبيل او را تراشيده اند در ايران هيچ ورزشكارى با علنى كردن دين خود اجازه ورود به تيم ملى ايران را نداشته البته ناگفته نماند تمام اين تجاوزها و تحقيرها به صورت دقيق و كارشناسى شده توسط افراد مجرب و حتى در مواردى توسط نخبگان علمى سياسى ايران صورت گرفته است
در مناطق يارسانى نشين از تمام إمكانات و خدمات رفاهى تحصيلى ،پزشكى… نسبت به ديگر جاهاى ايران محروم تر است با توجه به اينكه تلاشهاى زيادى از طرف اين گروه مذهبى صورت گرفته است نخبگان علمى يارسان براى ارائه تحصيل خود مجبور به ترك ايران و ادامه تحصيل در كشورهاى از جمله اروپا و آمريكا مى شوند.
كيهان محمدى

فعال یارسانی به اطلاعات کرمانشاه احضار گردید

نهادهای امنیتی ایران فشار بر فعالان کُرد پیرو آیین یاری در مناطق جنوبی کُردستان ایران را با احضار و بازداشت‌ها، تشدید کرده‌اند.

برپایه‌ی گزارش ارسالی به آژانس خبررسانی کُردپا، روز سه‌شنبه، پنجم آبان‌ماه اداره‌ی اطلاعات کرمانشاه یک شهروند پیرو یاری به نام "جهانگیر سلیمی" را احضار کرده است.

احضار این جوان کُرد به دنبال فعالیت‌های قبلی وی در ارتباط با حقوق پیروان یاری می‌باشد.

منابع خبری کُردپا در کرمانشاه اعلام می‌کنند که جهانگیر سلیمی برای ساعات‌ها تحت بازجویی و فشار روانی مأموران امنیتی کرمانشاه قرار گرفته و ایشان را از فعالیت مدنی برحذر داشته‌اند.

جهانگیر سلیمی 

سال گذشته نیز آقای سلیمی به همراه وحید فرودی از فعالین دانشجویی دانشگاه رازی کرمانشاه در خیابان بازداشت شده بود.

از دیگر سو، پیروان یارسان در همدان نیز تحت فشار نیروهای اطلاعاتی قرار دارند و در همین ارتباط، اواخر هفته‌ی گذشته زوج یارسانی در مقابل دانشگاه بوعلی این شهر از سوی سرنشینان دو دستگاه خودرو بازداشت شدند.

هویت بازداشت‌شدگان، امین ایهاوند و مژگان عباس عنوان شده است.

دلیل اصلی بازداشت‌های همدان علی‌رغم پیگیری خانواده‌ها تاکنون نامعلوم می‌باشد.

احضار و بازداشت پیروان اهل آیین یاری در حالی صورت می‌گیرد که مورخ ١٨ شهریور ماە اداره‌ی ‌اطلاعات استان كرمانشاه با فراخواندن فعالین یارسان و نمایندگان آنان، قول استحقاق حقوق اقلیت‌ها را داده‌بود.

اقلیت دینی یارسان در قانون اساسی ایران به عنوان اقلیت دینی به رسمیت شناخته نشده و در سال‌های اخیر رسانه‌های دولتی از این اقلیت دینی به‌عنوان "فرقه" یاد کرده‌اند که موجب اعتراض پیروان یارسان و احمد شهید گزارشگر ویژه‌ی سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران شده است.

روژه مرنوی یارسان یار ... آما پی یاران یاران آگادار . هزار درود و قلم توانای شاعر ولاتمان کا وسیخان قاسمی

روژه مرنوی یارسان یار

آما پی یاران یاران آگادار

جشنن شادین شادکامین
کانن کرمن کامرانین

یارن یارین یادگارین
روژه مرنوی یارسانین

پری یارسان جشنن شادین
اقرار شرط وشون دین یارین

خاونکار طلوی شوق شفقن
یادگاری یار فرموده حقن

پری یارسان شفق دادن دم
روشنن چراخ سرمایه هفت شم

سه روژه روژه بهارباقی
ملکان حاضر بنیامین ساقی

قولگای یاران نه یانه مرنو
شوق وستن ندل یاران یک سو

شفق شکاوا هور کردن طلو
دور دوریارن سرای دالهو

آروژ نه چله زمسان یاری
دوانزه روژ ویرد نه گاو تاماهی

مصطفا وخشم بنیامین وشرط
پیرموسی وثبت داوو دلالت

سهاک وتدبیر ذات حقانی
زمایشتشن نی دنیای فانی

تیپ چیچکی ذات حق نشناس
دورتادورگردن یاران خواص

زمین بین سردکوان گردن تم
نه سروه سرکاو نه تریسکه شم

یاران عرض کردن یاشا صد آمان
زمایشت سختن بی شک بی گمان

نیومان ندس جرگه کور کوران
ناپخته ونااهل جمع نادانان

یاشا دخیلن خواجای وش صفت
نمایان کردی زمایشت سخت

شا فرما یاران چوارملک مهمان
بنیام وموسی مصطفای دودان

راهنمای راسی داوو کوسوار
موجزه باطن موو آشکار

وحکم سهاک ذات حق مهمان
داوو وهیبت محاصرش شکان

بی ضرب شمشیر بی هاژه کمان
بل ومشتی خاک مصطفا مهمان

تپ وتوز وتم برشی نروی ارضسه روژه یاری پی یاران بی فرض

واته ویسخان شعر سر دمن...نه واته کلام نه کسر وکمن 

خاونکار یاران 4و5و6 آبان مانگ وتمام یاران یکدل بمارک بوت

با تشکر  له  شاعر  ئه زیز ولاتمان  کا  وسیخان  

دیدگاهی آزاد و ناتمام در باره‌ی "جشن خاونکار" در آئین "یارسان" و پیوند آن با "جهانبینی مُغان" و روایت عطار نیشابوری از سیمُرغ:

Faramarz-Kay Babaei
نوشته به  قلم  کا فرامرز بابایی



دیدگاهی آزاد و ناتمام در باره‌ی "جشن خاونکار" در آئین "یارسان" و پیوند آن با "جهانبینی مُغان" و روایت عطار نیشابوری از سیمُرغ:

یری‌تن(=پیرموسی+داوو+پیربنیامین)، همدل و همپُرس به جستجوی شاه و سُلطان معنوی خود برمی‌خیزند و پس از تلاش و سختی و جویندگی بسیار او را در بوستان بابارکن الدین در برزنجه‌ی شهر زوربه صورت شهباز سفیدی می‌یابند. این شهباز سفید، سپس به هیئت نوری بر وجود دایراک خاتون تابیده شده تا از وجود دایراک خاتون(مادر ظاهری سلطان و همسر شیخ عیسی)، سُلطان سُهاک زائیده شود. شیخ عیسی دارای سه فرزند از همسری دیگر می‌باشند. پس از مدتی این سه فرزند بر سلطان سُهاک رشک و حسد ورزیده و بنای ناسازگاری با او را آغاز می‌کنند و خواستار جُدائی او از خانواده می‌شوند. بناچار شیخ عیسی از سُلطان می‌خواهد تا سهم خود را از آن خانه برداشته و خانه را ترک کند. سلطان خواهان سه پاره از اسباب خانه می‌شود: «قالیچه‌ی دمشقی و دیگ و سُفره»، و پس از گرفتن آن‌ها همراه با «یَری‌تَن» از آن خانه کوچ می‌کنند. دقایقی پس از کوچیدن آنان، سه برادر سلطان به القاء و وسوسه‌ی دائی‌های خود از چنین تقسیم اموالی پشیمان می‌شوند، چراکه دائی‌های سه پسران بر این باورند که سُلطان با بُردن آن سه پاره در واقع کان و توان ِزندگی در گیتی را از آن خانه با خود برده است. به همین سبب همراه با دائی‌های خود قشونی از قوم چیچک فراهم کرده و در پی سُلطان و یَری‌تَن برای باز پس‌گیری اسباب خانه لشکرکشی می‌کنند. سُلطان و یَری تَن به غار «مَرنو» در شندر کوه شاهو پناه می‌آورند. رنج و آزار جان وتنگناه و محاصره فزون می‌گیرد تا آنکه داوو به امر سُلطان سهاک مُشتی از خاک را از زیر قالیچه‌ی دمشقی بیرون کشیده و بر قشون چیچک می‌پاشد، که در نتیجه‌ی آن پس از سه شب تاریک، روشنائی حاصل می‌شود و قشون چیچک از هم پاشیده و هیچ یک از ستیزه جویان باقی نمی‌مانند و آنگاه رمزبار به شکل پیرزنی، به دعوت و فراخوان شاه سهاک، یک خُروس و مقداری برنج برای آنان می‌آورد که پس از دُعا دادن و نیایش آن را می‌خورند و جشن پادشاهی خاونکار برپا می‌شود.
سلطان مرمو :


بیای شاهو
بنیامین مه‌زانی تو بیای شاهو
یام رمزو راگه نا دلی مرنو
چه یارانی بین آمانی و رو
یام شرط بنیام شرط بالا مو
کام یارن اسرار یاری مه‌زانو
هر که س بزانو رمز سه گُرو
هم شیر مه‌سه‌ن هم مایه دارو

***
و اما تلاش برای کورمالی و ژرف اندیشی و اندکی رمزگشائی از این روایت آئینی و پیوند آن با جهان بینی اصیل ایران یا همان جهانبینی مُغان:
- در جهانبینی اصیل ایران، خدا، اصل پنهان هستی است. "بهمن" یا "هوومن" یا "وهوومنا" یا "اَرکەمَن" یا "اهَخَمَن" یا "جام‌جَم" یا "مینوی‌مینو" یا "دونادون" ... نام‌های دیگری از این اصل پنهان کیهانی می‌باشد. در زبان کُردی، نیز، واژه‌های "هوما" و "هومان" به معنای خُداست. از این اصل پنهان کیهانی بُن و دانه‌ی سپنتائی آفریده می‌شود که گسترش آن گیتی را از خود می‌آفریند. به بیانی دیگر بُن و دانه‌ی آفریننده‌ی جهان، «سه تا یکتائی» یا «سه پندی» یا «سه پنتائی» یا «سپنجی» یا «سهاکی» یا «یَری‌تَنی» است. «سپنتامینو، وهومینو، انگرامینو» یا «اَرتافروهر، رام، بهرام»، سه ایزدفروز و سه نیروی همزاد هستند که در هماهنگی و همتازی و همآفرینی(=اندازه و میزان)، بُن و سرچشمه‌ی آفرینندگی جان و جهانند. چنین تصویری بعدها، سرچشمه‌ی «کثرت همگرا» یا «وحدت وجود» در عرفان ما می‌شود. در همسان نگری آن با روایت پردیوری، شاید بتوان گفت؛ "پیرموسی" پیکریابی "ارتافرود"، "داوو" پیکریابی "رام" و "بنیامین" پیکریابی "بهرام" است. البته در تصویری دیگر هر کدام از آن‌ها، خود، بازتاب دهنده‌ی "سه‌ گانه‌ی یگانه" یا "یَری‌تن" یا "سیمرغ" " می‌باشند. "داوو" که همان "داهوو" باشد، اصل میان و اصل عشق است و نقش پیوند دهنده دارد و هر دوئی را در همدلی و هماهنگی و همآفرینی یکی می‌کند. به عبارت دیگر، "داوو" چرخه‌چی و سه‌قام دهنده‌ی جهان است.

درویش نوروز آگاهانه به اساس چنین جهانبینی اشاره می فرماید:
دلە سە دانە
دلم مەست بار مەندەی سە دانە
بەزر دور نە بەحر گەنج خەزانە
هەر سە وەرردشان پەری نیشانە
ئەوەل مەغز زات نوشای ئالای سەر
دوو کەس وە مەوجز کیشا نە بەشەر
نگین وەسەت مەزەی میانجا
وەردەن وە مسقال رەمز چەنی رزا
گرەی نەو گرا یەک تەن وە دوو دون
بەدەن شکاوا چوار شەم وەست ئەو شون
دانەی ئاخر چین دا وە غولامان
زەرەش پەیدا کەرد فەر وەست ئەو جیهان
ئەوسا زەن مەرد قەبوول کەردشان
سەر وە سەقامەت فروز بەردشان
ئەمر خواجای ویش وە جا ئاوەردەن
قەوای نیک بەد کوهنە و نەو کەردەن
نەوروز کالاباف کارخانەی گەوهەر
ئوستاد زاغاو دین تیغ جەوهەر

درویش نوروز در رمزپاره ای دیگر می فرمایند:

یاران سە گەوهەر
یەک شەو دیمەوە سە دانە گەوهەر
زولال بی گەرد پاک پر جەوهەر
نە یانەی یاران هیچ کەس را نەوەر
کارخانەی نگین بی کویرە و قالب
نەوەردە چەکوش نەوالەی تالب
سەمەر جەسەد زات مەنزل دوور
شوعلەی شەوق شەو دانەی دەریا نوور
فانووس فەنەر پیم سووز باتن
ئەو شەو دیمەوە نە هو گەی زامن
ئائینەم گرد ئەو دەس دیام دەور دون
مورغ ویم ناسام نە حوجرەی دەرون
ساکن نە میننەت دەورەی دونیا دوور
جام بی وە پای تەخت قال قوبەی نوور
یە نەوروز واتەن مال نیایم جە نو
ئومیدم تونی یا شای دالەهو

تیمور بانیارانی از این گوهر "سه گانه‌ی یگانه" با عنوان " کان لامەکان قورس ئەزەل رو" یاد می‌کند:

قولاو یەک لان هاوە دەست تو
بکیشە نە مە‌غز حەتیتەی قالو
گردی جام جەم جەماد جەیحوون
مەشعەل چراغان باقی چل ستوون
جەم ئارای زاتەن وە نوخت ئەیو
کان لامەکان قورس ئەزەل رو
دوس دام نە بەرە پەی باقی تەنەن
جیهان ها نە تاس تەوەق رووی سەر
ئینشائەلە زیرش مە کەیم وە زەبەر
مەشکاویم پەردەی غوباری ئەخزەر
جومهووری جەمات جیهان سەراسەر
زاغ مال برشت زوانەی جەوهەر
باقی ها وە چەنگ سە دانە گەوهەر
پیرموسی و بنیام و داوو رەهبەر
واز کەن قوفل غەیب حجابی حەجەر
تەیموور رەزم روژ مەنمانو هونەر
مەوج توق تاو جیهان سەرانسەر

- در داستان سیمُرغ عطار، مرغان(=جان‌ها) با برگزیدن هُدهُد به عنوان پیر و راهنمای جستجوی خود، پس از رنج راه و جویندگی بسیار، سی تا مرغ، شاه و سیمرغ و خدای خویش را در برآیندی از همجوئی سی مرغ می‌یابند.
چون شنودند این سخن مرغان همه
آن زمان گفتند ترک جان همه
برد سیمرغ از دل ایشان قرار
عشق در جانان یکی شد صد هزار
عزم ره کردند عزمی بس درست
ره سپردن را باستادند چست
جمله گفتند این زمان ما را به نقد
پیشوایی باید اندر حل و عقد
تا کند در راه ما را رهبری
زانک نتوان ساختن از خودسری
در چنین ره حاکمی باید شگرف
بوک بتوان رست از این دریای ژرف
حاکم خود را به جان فرمان کنم
نیک و بد هرچ او بگوید آن کنم
تا بود کاری ازین میدان لاف
گوی ما افتد مگر تا کوه قاف
ذره در خورشید والا اوفتد
سایهٔ سیمرغ بر ما اوفتد
عاقبت گفتند حاکم نیست کس
قرعه باید زد، طریق اینست و بس
قرعه بر هرک اوفتد سرور بود
در میان کهتران مهتر بود
چون رسید اینجا سخن، کم گشت جوش
جملهٔ مرغان شدند اینجا خموش
چون بدست قرعه شان افتاد کار
درگرفت آن بی‌قراران را اقرار
قرعه افکندند ، بس لایق فتاد
قرعه شان بر هدهد عاشق فتاد
جمله او را رهبر خود ساختند
گر همی فرمود سر می‌باختند
عهد کردند آن زمان کو سرورست
هم درین ره پیشرو هم رهبرست
حکم حکم اوست، فرمان نیز هم
زو دریغی نیست جان، تن نیز هم
هدهد هادی چو آمد پهلوان
تاج بر فرقش نهادند آن زمان
صد هزاران مرغ در راه آمدند
سایه وان ماهی و ماه آمدند
چون پدید آمد سر وادی ز راه
النفیر از آن نفر برشد به ماه
هیبتی زان راه برجان اوفتاد
آتشی در جان ایشان اوفتاد
برکشیدند آن همه بر یک دگر
چه پر و چه بال و چه پای و چه سر
جمله دست از جان بشسته پاک‌باز
بار ایشان بس گران و ره دراز
بود راهی خالی السیر ای عجب
ذره‌ای نه شر نه خیر ای عجب
بود خامشی و آرامش درو
نه فزایش بود نه کاهش درو
سالکی گفتش که ره خالی چراست
هدهدش گفت این ز فریاد شماست
اما همچنانکه در زبان پارسی کُهن و نیز در زبان کُردی، «سی» همان سه می باشد، اطلاق سیمُرغ به سی تا مرغ اشتباهی است که به مرور زمان در اذهان جا خوش کرده است و درست‌تر «سه تا مرغ» است نه «سی تا مرغ» ...
-عطار در نامگذاری این اثر منظورش مقام جویندگان حقیقت است. عطار خود اینگونه پرده از این راز برمیدارد:
من زبان و نطق مرغان سر بسر
با تو گفتم فهم کن ای بیخبر
در میان عاشقان مرغان درند
کز قفس پیش از عجل در می‌پرند
جمله را شرح و بیانی دیگر است
زانکه مرغان را زبانی دیگر است
پیش سیمرغ آنکسی اکسیر ساخت
کو زبان جملهٔ مرغان شناخت
-عطار پریشانی جویندگان خُدا را چنین شرح می دهد:
ای دریغا هیچ کس را نیست تاب
دیده ها کور و جهان پر آفتاب
گر ببینی این خرد را گم کنی
جمله او بینی و خود را گم کنی
ای ز پیداییِ خود بس نا پدید
جمله عالم تو و کس نا پدید
جان نهان در جسم و تو در جان نهان
ای نهان اندر نهان ای جان جان
ای خرد سرگشته درگاه
عقل را سر رشته گم در راه تو
جمله عالم به تو بینم عیان
وز تو در عالم نمی بینم نشان
هر کسی از تو نشانی داد باز
خود نشان نیست از تو ای دانای راز

در روایت پردیوری از جشن خاونکار، سُلطان سُهاک نیز برآیند همدلی و همجوئی «یَری تَن» یا «داوو، پیربنیامین و پیرموسی» می‌باشد.
«سیمرغ» و «یَری‌تن» در فرهنگ باستانی ما همسان با «اَرتافرورد» یا «فروهر» است. خُدائی که آن را افسانه کردند.
نام «ایران» نیز در واقع همان «ئیریئوانه» و «ئیریانه» و «یَری یانه» و «یَری تَن» و «سیمرغ» به معنای «سه اصل» و «سه خانه» است.

دەرویش عەباس کرندی مەرەمو:
دلە چەند حەوال
وە سووز مەپرسم چەنەت چەند حەوال
سەوگەندت بو زات بینای بولەند مال
سرت پنهان بو چوین سیمورغ و زال
سیمورغ چتەور بی زال پەروەرش کەرد؟
زال چیش مەنوشا؟ ئەو مورغ چیش مەوەرد؟
سیمورغ چە لەفز داشت؟ زال مەواتش چیش؟
بیدار بی نە خاو مەزانا وە خویش
حەکیم زامان چەند دەرد زال بی
زال زابول نشین مورغ قاف قال بی
زال وات ئەی سیمورغ یار دەردمەند
من زابول نشین تو نە قاف پابەند
سیمورغ وات وە زال دانای هوشمەن
ئی پەر نە لات بو تا هەزار و هەن
عەباس بتەی بەد نە رووی دونیا کەن
دلسوختەی دەوران پاکباز بی فەن

- در جهانبینی اصیل ایران، خُدا، اصل همیشه نَوشَوی و تازه شونده در گیتی است و هرگز ایستا و کُهنه نمی‌شود. خُدا، گوهر تغییر و نوشوی و تکامل در زمان است«زَروان، گوران». در روایت پردیوری از جشن خاونکار، «مَرنو» تنها یک غار و یک پناهگاه ساده نیست بلکه «مَر» به معنای خُدا می‌باشد و جایگاه آفرینندگی است. «مَرنو» یعنی خُدای نو و تازه ... خُدائی که ویژه‌گی آن تازه شوندگی و سبزی مُداوم در گیتی و جان هاست.
- «شندر کوه» یا «شندر وای» به معنای کوه و خانه‌ی سیمرغ می‌باشد.
- «سهاک» از دو بُن واژه‌ی «سه» و «آک=اصل» ساخته شده است. در این جهانبینی برای راستی و هست شدن و "سه‌قام" هر پدیده‌ای وجود "سه گانه‌ی یگانه" یا "یَری‌تَن» ضرورت دارد. بنابراین «سهاک» به معنای "سه آک" یا "سه گوهر" و نیز به معنای «گوهر راستی» می‌باشد. «شاه یا سُلطان» نام عرفانی خُداست و «سُلطان سُهاک» یا «شاه سُهاک» یا «سان سهاک» به مفهوم «خُدای راستین» است.
بنابر این نام "سُلطان سهاک"، خود، رمزپاره‌ای برای بیان جهانبینی که بر این باورست که در آن هستی برآیند همجوئی و هماهنگی و همآفرینی سه نیروی همزاد هستند. راست شدن یعنی هست شدن، ... و هست شدن گیتی بر سه است. قداست و ارجمندی عدد سه را می توان در سراسر گستره‌ی فرهنگ ایران و حتی جهان دید و حس کرد.
- «خاک» همان «هاگ» و «آگ» و «اِگ»، به معنای تخم و دانه و حق است. تخم و دانه، سبزشونده و روشن کننده است. پاشیدن خاک بر قشون چیچک توسط داوو به امر سلطان سهاک هرگز به مفهوم کشتن و قتل عام نبوده است، بلکه کاشتن تخم و دانه‌ی حق و عشق و آگاهی در دل ستیزه جویان چیچکی بوده است تا پس از سه شب از دل تاریکی جهانی نو و تازه آفریده شود. خاک پاشیده خاکی است که چشمان نابینای قشون چیچکی را جَلا داده و همین بینائی و صیقلی چشم و دل آن‌هاست که سبب می‌شود تا حلقه‌ی محاصره را رها کنند.
-«رمزبار»، صدفی که حامله به رمز و راز آفرینش دنیای تازه است، و خروس، نمادی از خدای رنگین آنست.
...
...
...
«شاد و خُرّم و پیروز باشید»

  با سپاس  فراوان  له  زحمان  جناب  بابایی  

سید فریدون حسینی..آیا مردم یارسان (اهل حق ،کاکه ای) باید مراسم عید قربان را به جا بیاورند؟

باسلام ، با توجه به نزدیک شدن « عید قربان» طی روزهای اخیر، تعدادی از یاران یارسانی ، سئوالات زیادی در این باره ودرباره ی سایر مناسبت ها واعیاد اسلامی، ازاینجانب پرسیده اند . لذا در پاسخ به سئوالات این عزیزان ، مقاله ای را که سال گذشته در همین ایام ، در پیج های یارسانی منتشر کردم ، مجددأ تقدیم تان می کنم . امیدوارم دوستان عزیز با نظر انتقادی مقاله را مطالعه بفرمایند و اشکالات آن را یاددآوری کنند زیرا اینجانب هر انتقاد را یک هدیه از طرف دوستان برای اصلاح خودم می دانم .

آیا مردم یارسان (اهل حق ،کاکه ای) باید مراسم عید قربان را به جا بیاورند؟

اخیرأ درفضای مجازی مقالات و نظرات کوتاه و بلندی درباره ی جایگاه « عید قربان دریارسان» مطرح گردیده است وافراد زیادی مستقیمأ به این موضوع پرداخته اند. اما من تصمیم دارم موضوع مذکور را از زاویه ی ومنظر دیگری مورد بحث قرار دهم، زیرا « عید قربان » یک تابع از موضوعات دیگرویا زیرمجموعه ای از یک مجموعه ی اعتقادی دینی دیگر است. درواقع همکنون عید قربان زیرمجموعه یاتابع « سفر حج » دراسلام است .بنابراین اگر بتوانیم ارتباطی بین این مجموعه بااعتقادات مردم « یارسان» پیدا کنیم آنگاه میتوانیم درباره ارتباط زیرمجموعه (یعنی عید قربان)بایارسان نیز نظربدهیم.

ابتدا لازم است یادآوری کنم که اساسأ تاریخچه ی قربانی کردن درادیان وباورهای مردم سابقه ای بس دیرینه وقبل از ادیان ابراهیمی دارد وبررسی این موضوع درظرفیت مقاله ی حاضر نمی باشد، اما اصل موضوع عید قربان مربوط به دین اسلام نبوده است بلکه در دو دین ابراهیمی دیگر (یهود و مسیحیت)نیز از آن نام برده شده است ،ولی از آنجا که بسیاری از قصص ،دستورات و احکام اسلام با تغییرات جزیی و کلی از دین یهود ومسیحیت کپی برداری شده است، لذا دین اسلام عید قربان را با تغییراتی به سود خویش تصاحب کرده است.

آنچه که واضح ومبرهن است عید قربان یکی از مراسم و مناسک واجب ، حج است که صراحتأ در سوره ی حج در قرآن مجید به آن اشاره شده است. سفر حج بر هر مسلمانی که وسع مالی داشته باشد واجب شرعی است، پس اگر به بررسی موضع ونظر « دین یاری» درباره ی سفر حج و زیارت کعبه به استناد متون دینی «یارسان » بپردازیم، میتوانیم نتیجه بگیریم که آیا انجام فریضه ی دینی قربانی کردن گوسفند درعید قربان برای مردم یارسان واجب است یا خیر.

در متون دینی یارسان ، دردفتر پردیوری دررابطه با کعبه وسفرحج کلام هایی به شرح ذیل آمده است :

سلطان مرمو:

 ویل نوانی ویل

 باچه غلامان ویل نوانی ویل

 روژی صد مینگه (منزل) نگیلان چوین خیل

 ومیل بنیام هاشیام اوذیل

بنیامین مرمو:

کعبه ی حج ویل

 غلامان مکردی کعبه ی حج ویل

هنگامم نیا هاشیام اوذیل

شده رشانم کردن اراگیل

معنی کلام : سلطان سهاک می فرمایند : سرگشته وگم ، و ، ویلان نباشید به یاران بگوید که به راه گمگشتگی نروند، وهمانند ایلیاتی وچادرنشینان ( که درپی یافتن چراگاه ،ازیک محل به محل دیگر کوچ می کنند)هرروز صد محل ومنزل را به دنبال پیدا کردن خدای خوددنبال نکنید)که به درستی من در قلب های شما هستم. بنیامیین می فرماید: کعبه وحج بیهوده نروید به یاران بگویید که این راه را نروند ،من قدمی برداشتم (یعنی دریک پروسه دونای دون )به قلب های شما آمدم وآنان که به گرد چادر سیاه کعبه می گردند گمگشته وسرگردانند.

پس نتیجه می گیریم که متون دینی یارسان ،رفتن به حج وطواف کعبه را، راه گم کردن می داند ، یعنی افرادی که این راه را برای دیدن حضرت حق برگزیده اند آدرس را اشتباهی می روند. اما وقتی که به کسی اعلام می کنیم که آدرس راه مقصد ومقصودش را اشتباه می رود ، اخلاق وعقل حکم می کند که آدرس صحیح را به او بدهیم . بنابراین بازهم مجددأ به کلام پردیوری یارسان مراجعه کنیم ببینیم چه آدرسی به ما می دهد؟ :

یادگار مرمو:

 اوذیل بنیام

 بارگای شام وستن اوذیل بنیام

 غلامان بیان چنی سرانجام

 شه ده رشانم کل وستن نه دام

بنیامین مرمو:

 هنت گروی جه عالم اولایی

 نه چه بابا آدم نه چه حوایی

 خدا باآشان آشان با خدایی

مصطفی مرمو:

 هنت گروی یاری منمانان

باقی وقلم موسی مزانان

 سلطان وخدای برحق مزانان

داوو مرمو:

 هنت گروی

 گروی ناجین

 کعبه شان جمن ویشان حاجین

لوام اوکلام کلامم وانا

 کعبه ی من جمن ای مهربانا

 ورتر نه خواجا پیرش نمانا

معنی وتفسیر: بابایادگار می فرمایند: بارگاه وخانه ی حضرت حق را درقلب یاران قرار دادیم وای یاران با کلام سرانجام می آیند وآنگاه همه آنان که قبلأ دور چادرسیاه کعبه زیارت می چرخیدند وزیارت می کردند را در دام معنوی« دین یاری» می اندازم .(یعنی عاقبت آنان در زندگی هاو جامه های ی بعدی در پروسه ی « دونای دون» به یار، و مقصود خویش خواهند رسید و راه درست را پیدا خواهند کرد)
. بنیامین می فرمایند: عده ای از مردم هستند (منظور مردم یارسان است)که از عالم برتر و والاتری هستند. اینان نه از نسل بابا آدم و نه از نسل حوا هستند، خدا با آنان هست و آنان با خدا (یعنی خدا همواره در قلبشان است و خودشان بخشی از او یند).
داوود می فرمایند : عده ای هستند که نیازی به نجات دهنده و ناجی ندارند چرا که خودشان ناجی و نجات دهنده هستند، کعبه ی آنان « جم یاری» است بنابر این خودشان همیشه حاجی هستند(زیرا جم یاری کعبه ما است).

به سوی دفتر و کلام یاری رفتم و آن را خواندم // و دریافتم که کعبه ی من «جم یارسان» است و قبل از هر چیز برای ما رابطه ی پیرو پادشاهی را (به جای رابطه ی عابد و معبود) قرارداد.

و چه زیبا «شمس تبریزی» نیز در این باره می گوید: طواف کعبه دل کن اگر دلی داری// دلست که معنی تو گل چه پنداری

ای قوم به حج رفته، کجایید؟کجایید؟

 معشوق همین جاست، بیایید! بیایید
معشوق تو همسایه ی دیوار به دیوار

 در بادیه سرگشته شما در چه هوایید؟
گر صورتِ بی صورت معشوق ببینید

 هم حاجی و هم کعبه و هم خانه شمایید

سعدی نیز چنین می گوید:

طواف خانه ی دل کن که کعبه از سنگ است

 که آن بنای نبی واین بنای خداست



بنابراین با توجه به فاکت هایی که از متون یارسان نقل شد ، کعبه و حج مردم یارسان ،همان گردهمایی و مراسم مذهبی « جم یارسان» است که یاران هر هفته به صورت دایره ای در جمخانه و« جم » دور هم می نشینند و نذر و نیاز خود را همراه با نوای دلنشین تنبور و سروده ها و کلام های مذهبی به جا می آورند. مراسم « جم» در هر جا و مکانی با حضور یارسانی ها صورت بگیرد آنجا کعبه و قبله ی یاران یارسانی است. به همین دلیل مراسم عید قربان که زیر مجموعه ی مناسک حج و زیارت، خانه ی کعبه در عربستان سعودی است، هیچ پیوند و ربطی به پیروان « دین یاری »یعنی مردم یارسان و کاکه ای یا اهل جق ندارد. زیرا دین یاری ، دین انسان خدایی است، به همین دلیل خدا در دوره های مختلف تاریخی در قالب انسان ظاهر گشته است و نهایتأ در دوره پردیور ، در جامه سلطان سهاک در اورامانات کردستان ظاهر شده و به همراه یارانش دین یاری را ازحالت دوره پنهانی و سِرّ به حالت آشکار و مکتوب در آورند ودر « دفتر پردیوری » به زبان کوردی گورانی یا هورامی نوشتند.

باتوجه به مستندات متون دینی یارسان ، بطور یقین می توان گفت که عید قربان به ادیان ابراهیمی تعلق دارد، البته در متون یارسان به عنوان یک واقعه تاریخی وبا تعبیرونتیجه ی کاملأ متفاوت از آن یاد می کند. متأسفانه گاهی یادآوری و اشاره به بعضی از حوادث تاریخی و دینی در متون دینی مردم یارسان ، به تایید و یا انجام آن مناسک و مراسم تعبیر و تفسیر می شود، که این اشتباه محض است . مثلأ در دفتر پردیوری از حضرت محمد،حضرت علی ، حضرت موسی موسی و حضرت عیسی و سایر انبیا وامامان یاد می کند و آمدن وطهور آنان را یک ضرورت تاریخی در پروسه « دونای دون» و آشکار شدن حقیقت دین یاری می داند. اما آیا مفهوم این موضوع به این معنی نیست که ما باید به مسجد، کلیسا یا کنیسه برویم و مراسم دینی آنها را به جا بیاوریم. فلسفه ی دین یاری، انسان خدایی، کثرت گرایی، تعدد و تکثر افکار و اندیشه و احترام به همه ی اعتقادات دینی و غیر دینی است به همین دلیل در دفتر پردیوری حتی برای بت پرستان ارزش قائل شده و به آنها احترام می گذارد چرا که همه ی اینها را به عنوان یک ضرورت تاریخی و براساس میل و رغبت حضرت حق میداند، کلام پردیوری در اینباره چنین می گوید:

اوکلیسایی

بارگای شاه وستن اوکلیسایی

بت وبتخانه خواجام نیایی

پوسه مواچان پنش خدایی

معنی : بت وبتخانه نیز با اراده و میل سلطان سهاک بنا شده و نمادی از حق است به همین دلیل به آن خدا می گویند.
به همین دلیل براساس فلسفه ی یارسان حتی در برخورد با بت پرستان ، اعتقاد به شکستن بت ها و نابودی شان نداریم زیرا فرهنگ یارسان فرهنگ حذف ، فرهنگ خون ،شمشیر و جهاد نیست.

در سال های پایانی عمر پدر عزیزم آقای سید ولی حسینی ، سئوالات و ابها مات بسیاری را درباره موضوعات دینی و تاریخی از ایشان پرسیدم و خوشبختانه جواب بیشتر سئوالات خود را دریافت کردم . از جمله اینکه از ایشان پرسیدم« با اینکه به استناد متون دینی یارسان عید قربان ربطی به یارسان ندارد پس چرا در مناطق یارسان نشین ، عید قربان نذر و قربانی می کنند؟ در این روز معمولأ با استفاده از رسم و سنت به اصطلاح « خوین ریژان » به صورت جمعی همت کنند و نذر وقربانی به جا می آورند. خوین ریژان به این معنی است که مردم هر محله با مشارکت جمعی اقدام به خرید یک گوسفند یاگاو می کنند و به رسم و رسوم نذر و نیاز یارسان در « جم » دعا می دهند و «نواله و شوربا» را به صورت مساوی بین خودشان تقسیم می کنند. پدرم جواب سئوال مرا چنین دادند:

« بخش های زیادی از شهرها و روستاهای یارسان نشین در جوار و همسایگی مردم مسلمان بوده و هستند. در روز عید قربان مردم مسلمان گوسفند و گاو قربانی و نذر می کنند و آن را به صورت خام بین همسایگان تقسیم می کنند، از طرفی براساس اعتقادات مردم یارسان، معمولأ گوسفند یا هر حیوانی که اسم « نذر» برآن گذاشته می شود با مراسم خاص ذبح و سپس پخته و در« جم » دعا داده می شود، لذا از آنجا که یارسانی ها از خوردن گوشت نذری خام اکراه داشته اند، و ازطرف دیگر برای رهایی ازطعنه، کنایه ونگاه های منفی همسایه گان مسلمان، وجلوگیری از کافر نامیده شدن ونیز برای حفظ استقلال و عزت نفس خود و خانواده هایشان و عدم وابستگی به دیگران ، با همدیگر همکاری و همیاری کرده و اقدام به جمع آوری پول و انجام نذر و نیاز به سبک و روش یارسانی کرده اند. لذا از دیرباز تا کنون این رسم بدون هیچ پایه و اساس مستند دینی و فقط براساس عرف محلی وفرهنگ حاکم برجامعه، به صورت یک سنت باقی مانده است».

اینجانب شخصأ نمود و عینیت سخنان پدرم را در روستای « نیلک» از توابع گهواره گوران تجربه کرده ام، این روستا تقریبأ دارای تقریبأ هفتاد خانوار است که از این تعداد شصت درصد مردم مسلمان و چهل درصد یارسانی هستند . یارسانی ها را در این روستا « گوران» و مسلمانان که اهل تسنن هستند « جاف » نام دارند. آنها روابط بسیار دوستانه و همکاری خوبی در زندگی روزمره با همدیگر دارند ،لیکن مردم یارسانی (گوران ) روستای نیلک به طور مستقل و با غرور مراسم عید قربان رابه روش نذر ونیاز یارسانی انجام می دهند و «جاف ها» نیز به سبک و سیاق خودشان. به یاد دارم در حدود پانزده سال پیش وقتی که با پدر همسرم مرحوم آسید حیدر حسینی و پسرانش در باره ی عدم ضرورت انجام نذر و قربانی در روز عید قربان سخن گفتم، آنها بسیار ناراحت شدند و خطاب به من گفتند ؟« آیا انتظار دارید کاری بکنیم که زن و بچه ما ن دراین روز چشم شان به دستان دیگران باشد و گوشت خام نذری بخورند؟»...... به هر حال من درآن زمان به دلائلی سکوت رابه ادامه ی بحث ترجیح دادم .

به غیر از اجرای مراسم عید قربان، در بعضی مناطق ، بدعت های دیگری بعد از انقلاب، در رسم و رسوم یارسان گذاشته شده که شرکت در مراسم ماه محرم (تاسوعا و عاشورا) و یا شرکت جشن های مذهبی همچون عید غدیر خم یا جشن ولادت امامان شیعه از آن جمله اند. متأسفانه بعضی ها معتقدند که نباید در این رابطه زیاد حساسیت نشان داد آنها می گویند: « خب چه اشکالی دارد حالا ما در روز عاشورا، عید قربان یا عید غدیر و....نذر و نیازی بکنیم و یا با درست کردن یک شربت یا شله زرد و یا شرکت در مراسم مذهبی عزاداری ماه محرم با تنبور نوازی و کلام خوانی ، با همسایگان مسلمانمان همدلی کنیم؟» غافل از آنکه این بدعت های خطرناک، آرام آرام زبان، فرهنگ وآداب و رسوم مردم یارسان را تحت تأثیر قرار خواهد داد. در جواب این عزیزان باید گفت: دین یاری و مردم یارسان به همه ی ادیان و عقاید احترام می گذارد لیکن باید استقلال و هویت خویش را حفظ کند. مفهوم احترام گذاشتن به ادیان، به معنای شرکت در مراسم مذهبی آنان نمی باشد. همانطور که میدانید عید خاونکار یکی از بزرگ ترین و مهم ترین مناسبت های یارسان است، با وجود چندین میلیون یارسانی در ایران ، آیا تا کنون حتی یک بار نامی از این مراسم باشکوه در صدا و سیما و روز نامه های دولتی برده شده است؟ آیا در مناطقی که یارسان اکثریت جمعیتی را دارا است (مانند کرند غرب ،گهواره گوران،سنجابی وقلخانی)، اقدامی ازطرف ادارات دولتی برای تسهیل انجام مراسم خاونکار همچون تعطیلی روز عید خاونکار صورت گرفته است؟ آیا مسئولین دولتی به خود اجازه داده اند که حتی برای یک بار هم که شده، این عید بزرگ را به مردم یارسان تبریک بگویند؟ چرا سالهاست احترام به مراسم مذهبی فقط یک طرفه از طرف یارسان رعایت می شود؟ درماه رمضان ، مردم یارسان سی روز کامل به احترام مسلمانان در کوچه و خیابان چیزی نمی نوشند و نمی خورند و نهایتأ عید فطر را نیز به آنان تبریک می گویند. اما آیا این احترام متقابل بوده است؟ آیا نادیده گرفتن رسم و رسوم یارسان تلاشی برای حذف هویت واقعی مردم یارسان نیست؟



با احترام سید فریدون حسینی. ( اهل گهواره ی گوران)